Als man denk je bij bekkenbodemklachten misschien niet meteen aan jezelf. Toch heeft elke man een bekkenbodem, en problemen met deze spiergroep komen vaker voor dan je zou verwachten. Na een prostaatoperatie, bij aanhoudend urineverlies of bij erectieproblemen kan gerichte bekkenbodemtherapie het verschil maken. Bij KineKracht in Waregem begeleidt bekkenbodemtherapeut Lore Deforche ook mannen met wetenschappelijk onderbouwde behandelingen.
In dit artikel lees je alles over de bekkenbodem bij mannen: welke klachten er kunnen ontstaan, wat je kunt verwachten na een prostaatoperatie, hoe bekkenbodemtherapie helpt bij urineverlies en erectieproblemen, en waarom het tijd is om het taboe rond deze klachten te doorbreken.
Kort samengevat
- Na een radicale prostatectomie herstelt 83 tot 93% van de mannen de continentie binnen 24 maanden, afhankelijk van de gebruikte definitie (Sacco et al., BJU International, 2006).
- Bekkenbodemspiertraining verbetert stressincontinentie na een prostaatoperatie significant: na 6 maanden is de kans op verbetering tot 3,77 keer hoger dan zonder training, in een meta-analyse van 11 gerandomiseerde studies (Xin et al., Translational Andrology and Urology, 2023).
- Begeleide bekkenbodemtraining onder supervisie van een kinesitherapeut is significant effectiever dan zelfstandig oefenen, dat in de postoperatieve periode vergelijkbare resultaten geeft als geen training (Baumann et al., Disability and Rehabilitation, 2022).
- In een gerandomiseerde studie met 55 mannen herstelde 40% de normale erectiefunctie na 3 maanden bekkenbodemtraining, terwijl 34,5% verbeterde (Dorey et al., British Journal of General Practice, 2004).
Mannen hebben ook een bekkenbodem
De bekkenbodem is een groep spieren die als een hangmat onderaan het bekken gespannen zit. Bij mannen ondersteunen deze spieren de blaas, de prostaat en de darmen. Ze zorgen voor controle over urine en ontlasting, spelen een actieve rol bij seksueel functioneren en dragen bij aan de stabiliteit van de romp.
Hoewel bekkenbodemklachten vaak geassocieerd worden met vrouwen na een bevalling, worden ook mannen in verschillende levensfasen getroffen. De belangrijkste risicofactoren bij mannen zijn prostaatchirurgie, veroudering, overgewicht, chronisch hoesten en zware fysieke belasting. Na een radicale prostatectomie ervaart een aanzienlijk deel van de mannen urineverlies. Een studie bij 985 mannen met een gemiddelde follow-up van bijna 8 jaar toont dat 83 tot 93% de continentie herstelt binnen 24 maanden, maar dit betekent dat 7 tot 17% langdurige klachten houdt. Leeftijd op het moment van de operatie en het type ingreep zijn belangrijke risicofactoren.
Ook los van een prostaatoperatie kunnen mannen bekkenbodemklachten ontwikkelen. Chronische bekkenpijn, aandrangincontinentie bij veroudering en erectieproblemen kunnen allemaal een bekkenbodemcomponent hebben. Toch zoekt slechts een minderheid professionele hulp, vaak door onwetendheid of schaamte.
(Sacco et al., BJU International, 2006)
Bekkenbodemproblematiek bij mannen
Bij KineKracht behandelen we mannen met uiteenlopende bekkenbodemklachten. Van revalidatie na prostaatchirurgie tot chronisch urineverlies en problemen met seksueel functioneren: elke situatie verdient een gerichte aanpak. Hieronder lichten we de belangrijkste klachten en behandelmogelijkheden toe.
Na een prostaatoperatie: wat te verwachten
Urineverlies na een prostaatoperatie is een veelvoorkomend gevolg van de ingreep, veroorzaakt door belasting of beschadiging van de bekkenbodemspieren en de sluitspier rond de urethra. Bij een radicale prostatectomie wordt de prostaat volledig verwijderd, wat de omliggende structuren beïnvloedt. In de eerste weken na de operatie ervaart het merendeel van de mannen enige vorm van urineverlies. Dit is normaal en verbetert in de meeste gevallen geleidelijk.
Het goede nieuws: gerichte bekkenbodemspiertraining versnelt dit herstel aanzienlijk. Een meta-analyse van 11 gerandomiseerde studies toont aan dat mannen die bekkenbodemspiertraining volgen na een prostaatoperatie significant minder last hebben van stressincontinentie. Na 1 maand is er al een meetbaar verschil (odds ratio 2,71), na 3 maanden neemt dit toe (odds ratio 3,42) en na 6 maanden is het effect het sterkst (odds ratio 3,77). Dit betekent dat de kans op continentieherstel bijna 4 keer groter is bij mannen die gericht trainen.
De training richt zich op het bewust leren aanspannen, ontspannen en coördineren van de bekkenbodemspieren. Je therapeut leert je de juiste techniek en bouwt de oefeningen geleidelijk op.
(Xin et al., Translational Andrology and Urology, 2023)
Urine-incontinentie bij mannen
Urine-incontinentie bij mannen is onvrijwillig urineverlies dat kan optreden bij inspanning zoals hoesten, niezen of tillen (stressincontinentie), als plotse onhoudbare aandrang (urge-incontinentie) of als combinatie van beide. Hoewel incontinentie vaker met vrouwen wordt geassocieerd, treft het ook een aanzienlijk aantal mannen, met name na prostaatchirurgie of bij veroudering.
Bekkenbodemspiertraining is de aanbevolen eerstelijnsbehandeling voor urine-incontinentie bij mannen na een prostaatoperatie. Een umbrella review van 18 studies met in totaal 29.925 patiënten bevestigt dat bekkenbodemspiertraining effectief is voor het verminderen van incontinentie na radicale prostatectomie. Biofeedback, waarbij de spieractiviteit van je bekkenbodem zichtbaar wordt gemaakt op een scherm, biedt extra voordelen op korte en middellange termijn.
Bij KineKracht werken we met biofeedback om je te helpen de juiste spieren op de juiste manier aan te spannen. Veel mannen spannen onbewust de buikspieren of bilspieren aan in plaats van de bekkenbodem. Met biofeedback leer je het verschil en kun je gerichter trainen. Dit verhoogt de effectiviteit van je oefenprogramma aanzienlijk.
(Yang et al., Clinical Rehabilitation, 2023)
Impact op seksueel functioneren
Erectieproblemen gerelateerd aan de bekkenbodem zijn een vorm van erectiele dysfunctie waarbij verzwakte of verkrampte bekkenbodemspieren bijdragen aan onvoldoende bloedtoevoer of bloedretentie in de penis. Dit kan optreden na een prostaatoperatie door zenuwbeschadiging, maar ook zonder chirurgische achtergrond als gevolg van veroudering, een sedentaire levensstijl of chronische spanning.
De bekkenbodemspieren, met name de musculus bulbocavernosus en de musculus ischiocavernosus, spelen een directe rol bij het behouden van een erectie door veneuze afvoer te beperken. Wanneer deze spieren verzwakt zijn, kan dit leiden tot verminderde rigiditeit of vroegtijdig verlies van de erectie.
Gerichte bekkenbodemtraining kan een effectieve behandeling zijn. In een gerandomiseerd onderzoek met 55 mannen (gemiddelde leeftijd 59 jaar) herstelde 40% de normale erectiefunctie na 3 maanden training en 34,5% ervoer een verbetering. De onderzoekers concludeerden dat bekkenbodemtraining als eerstelijnsbehandeling overwogen moet worden bij erectieproblemen. Een bredere systematische review van 10 studies bevestigt dat bekkenbodemspiertraining zowel erectiele dysfunctie als vroegtijdige zaadlozing verbetert bij het merendeel van de onderzochte mannen.
(Dorey et al., British Journal of General Practice, 2004; Myers & Smith, Physiotherapy, 2019)
Wanneer start je best met bekkenbodemtherapie?
Het ideale moment om te starten met bekkenbodemtherapie hangt af van je situatie. Bij een geplande prostaatoperatie raden we aan om al voor de ingreep te starten met bekkenbodemtraining. Zo leer je de oefeningen correct uitvoeren op een moment dat je nog geen klachten hebt en bouw je alvast spierkracht op.
Na een prostaatoperatie kun je doorgaans starten zodra de katheter is verwijderd, in overleg met je uroloog. Hoe eerder je start, hoe beter het resultaat. Een Cochrane-review van 50 studies met 4.717 mannen toont aan dat preventieve bekkenbodemtraining leidt tot lagere incontinentiecijfers dan wanneer je pas start na het ontstaan van klachten. Vroegtijdige, begeleide training geeft de beste resultaten.
Bij erectieproblemen of chronische bekkenpijn zonder operatieve achtergrond kun je op elk moment starten. Een verwijzing van je huisarts of uroloog is voldoende. Gemiddeld zien we bij mannen goede resultaten binnen 8 tot 12 weken regelmatig oefenen, maar acute postoperatieve klachten kunnen sneller verbeteren. De oefeningen die je thuis doet tussen de sessies door zijn cruciaal voor het tempo van je herstel.
(Anderson et al., Cochrane Database of Systematic Reviews, 2015)
Stigma doorbreken: bekkenbodemtherapie is niet alleen voor vrouwen
Veel mannen aarzelen om hulp te zoeken voor bekkenbodemklachten. Het idee dat de bekkenbodem 'iets voor vrouwen' is, zorgt ervoor dat mannen langer rondlopen met klachten die goed behandelbaar zijn. Dit stigma heeft reële gevolgen: mannen wachten gemiddeld langer voordat ze professionele hulp zoeken, waardoor klachten onnodig verergeren.
Toch is het wetenschappelijke bewijs overduidelijk. Bekkenbodemspiertraining na een prostaatoperatie is al geruime tijd erkend als eerstelijnsbehandeling voor incontinentie. Een systematische review in het Journal of Sexual Medicine benadrukt dat ook het effect op erectieproblemen wetenschappelijk onderbouwd is, maar bij veel patiënten en verwijzers nog onvoldoende bekend. Dit betekent dat mannen een bewezen behandeling mislopen.
Bij KineKracht in Waregem behandelen we regelmatig mannen met bekkenbodemklachten. De sessies verlopen professioneel en discreet, in een afgesloten behandelruimte. Je wordt begeleid door een gespecialiseerde therapeut die ervaring heeft met mannelijke bekkenbodemproblematiek. Er is geen reden voor schaamte: bekkenbodemklachten zijn medische klachten die een medische aanpak verdienen.
(Wong et al., Journal of Sexual Medicine, 2020)
Hoe therapie verloopt: discrete en persoonlijke begeleiding
Bij KineKracht begint elke behandeling met een uitgebreide intake. We bespreken je klachten, je medische voorgeschiedenis, eventuele operaties en je verwachtingen. Het eerste consult duurt 30 tot 45 minuten.
Vervolgens voert de therapeut een lichamelijk onderzoek uit. Bij mannen bestaat dit doorgaans uit een uitwendige beoordeling van houding, ademhaling en bekkenbodemactivatie. Een rectaal onderzoek kan nuttig zijn om de spierkracht en het ontspanningsvermogen nauwkeurig te beoordelen, maar dit gebeurt enkel met jouw uitdrukkelijke toestemming en na uitgebreide uitleg. Het is nooit verplicht.
Op basis van het onderzoek stellen we een behandelplan op maat samen. Dit kan bestaan uit bekkenbodemspiertraining (met of zonder biofeedback), ontspanningstechnieken bij spierspanning, houdingsadvies, ademhalingsoefeningen en een thuisoefenprogramma. Gedurende je hele traject passen we de behandeling aan op basis van je vooruitgang.
Waarom professionele begeleiding zo belangrijk is: een meta-analyse van 20 studies met 2.188 mannen toont aan dat begeleide bekkenbodemtraining onder supervisie van een kinesitherapeut significant betere resultaten oplevert dan zelfstandig oefenen. Professionele begeleiding helpt je om de juiste spieren te activeren, de intensiteit correct op te bouwen en je motivatie vast te houden.
(Baumann et al., Disability and Rehabilitation, 2022)
Terugbetaling via het ziekenfonds
Bekkenbodemtherapie valt onder kinesitherapie en wordt gedeeltelijk terugbetaald door je ziekenfonds. Je hebt hiervoor een voorschrift nodig van je huisarts of uroloog.
Bij gewone pathologie heb je recht op 18 terugbetaalde sessies per jaar. Na een prostaatoperatie of bij erkende chronische aandoeningen kun je in aanmerking komen voor de Fa-pathologielijst, met recht op tot 60 sessies binnen 12 maanden na de eerste sessie. Bij ernstige, langdurige aandoeningen (E-pathologie) heb je recht op een onbeperkt aantal sessies gedurende 3 jaar, verlengbaar via de adviserend arts.
De exacte terugbetaling hangt af van je specifieke diagnose en je ziekenfonds. Breng je voorschrift en identiteitskaart mee naar de eerste afspraak. Wij helpen je graag bij het uitzoeken van je terugbetalingsmogelijkheden en de nodige administratie.
(RIZIV, Terugbetaling kinesitherapie Fa en Fb)
Maak vandaag nog een afspraak
Maak vandaag nog een afspraak
Bekkenbodemklachten bij mannen zijn behandelbaar. De eerste stap is erover praten, met je uroloog, je huisarts of rechtstreeks met ons team bij KineKracht in Waregem.
Heb je vragen over bekkenbodemtherapie voor mannen, of wil je een afspraak maken? Plan hier je consultatie of neem contact met ons op. Samen bekijken we wat we voor jou kunnen betekenen.
Je klachten hoeven niet bij je leven te horen.
