Je been wil plots niet meer mee. Je handen beginnen oncontroleerbaar te trillen. Je lichaam doet niet wat je vraagt, maar de dokter vindt geen afwijkingen op de scan. Herkenbaar? Dan is de kans groot dat het gaat om een Functionele Neurologische Dysfunctie, afgekort FND (in het Nederlands ook wel FNS – Functionele Neurologische Stoornis genoemd).

FND is een aandoening die nog te weinig bekend is, maar wel degelijk zeer reëel en soms erg invaliderend. In dit artikel leggen we uit wat FND precies inhoudt, welke symptomen erbij horen, en hoe kinesitherapie een cruciale rol speelt in het herstelproces.

Wat is FND?

Bij FND is er een verstoring in de manier waarop de hersenen signalen verzenden en ontvangen. Het zenuwstelsel zelf is structureel intact – er is dus geen sprake van schade aan de hersenen, het ruggenmerg of de zenuwen – maar de functie ervan is verstoord.

Een veelgebruikte vergelijking is die van een computer: de hardware (het beeldscherm, het toetsenbord, de processor) is in orde, maar er zit een fout in de software waardoor bepaalde programma's niet goed werken. Zo is het ook bij FND: de structuur van het zenuwstelsel is intact, maar de aansturing loopt mis.

Belangrijk: FND is géén inbeelding. Het is een erkende neurologische aandoening die je overkomt, zonder dat je er schuld aan hebt. De symptomen zijn onvrijwillig en kunnen niet worden nagebootst. FND is door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) officieel erkend als neurologische ziekte.

Hoe vaak komt FND voor?

FND is veel vaker voorkomend dan de meeste mensen denken. Na migraine is het de tweede meest voorkomende reden waarom mensen een neuroloog bezoeken. Toch wordt de aandoening nog vaak laat of verkeerd gediagnosticeerd, doordat er bij veel zorgverleners onvoldoende kennis over bestaat.

Dat maakt goede informatieverspreiding extra belangrijk. Want hoe sneller FND correct wordt vastgesteld, hoe beter de vooruitzichten voor herstel.

Oorzaken en triggers

De exacte oorzaak van FND is nog niet volledig opgehelderd. Wat we wel weten is dat verschillende factoren een rol kunnen spelen. FND ontstaat vaak na een uitlokkende gebeurtenis, maar dat is niet altijd het geval.

Mogelijke triggers

• Een fysiek trauma, zoals een ongeval of operatie
• Emotioneel ingrijpende gebeurtenissen, zoals verlies of langdurige stress
• Een ernstige ziekte of infectie
• Narcose of een medische ingreep
• Paniekaanvallen
• Soms is er geen duidelijke aanleiding

FND wordt best begrepen vanuit een biopsychosociaal model. Dat betekent dat biologische, psychologische én sociale factoren samen bijdragen aan het ontstaan en het in stand houden van de klachten. Daarom levert een multidisciplinaire aanpak – waarbij kinesitherapie en psychologische begeleiding hand in hand gaan – de beste resultaten op.

Welke symptomen horen bij FND?

FND kan zich op heel veel verschillende manieren uiten. De symptomen variëren van persoon tot persoon en kunnen in ernst wisselen.

Motorische symptomen

• Krachtverlies of verlamming van ledematen
• Trillen (tremor) of schokken
• Loopstoornissen en balansproblemen
• Abnormale houdingen of standsafwijkingen (dystonie)
• Ongecontroleerde spiersamentrekkingen

Sensorische en andere symptomen

• Gevoelsstoornissen: een doof of veranderd gevoel in een deel van het lichaam
• Functionele aanvallen (wegrakingen die op epilepsie lijken)
• Spraak- en slikproblemen
• Problemen met zicht of gehoor
• Concentratie- en geheugenproblemen
• Chronische vermoeidheid en pijn
• Overgevoeligheid voor prikkels

Hoe wordt FND vastgesteld?

De diagnose wordt gesteld door een neuroloog. Dit gebeurt niet door uitsluiting van andere aandoeningen, maar door het herkennen van typische klinische kenmerken die passen bij FND. Een voorbeeld: iemand met functionele beenzwakte kan op de onderzoeksbank de knie niet strekken, maar kan wel probleemloos hurken. Dit soort inconsistenties zijn kenmerkend voor FND.

Beeldvorming zoals een MRI-scan toont bij FND doorgaans geen structurele afwijkingen. Dat betekent niet dat de klachten niet bestaan – het bevestigt juist dat het om een functioneel probleem gaat.

Een snelle en correcte diagnose is cruciaal. Hoe eerder FND wordt herkend en de juiste behandeling wordt gestart, hoe groter de kans op een goed herstel. Helaas duurt het bij veel patiënten nog te lang voordat de diagnose wordt gesteld, wat het hersteltraject onnodig vertraagt. Vroege herkenning en doorverwijzing naar gespecialiseerde hulpverleners maken een wereld van verschil.

De rol van kinesitherapie bij FND

Kinesitherapie is een van de belangrijkste pijlers in de behandeling van FND. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat gerichte kinesitherapie bij 60 tot 70 procent van de patiënten met motorische FND-klachten tot verbetering leidt.

Belangrijk: de aanpak bij FND verschilt wezenlijk van klassieke neurologische revalidatie. De behandeling wordt volledig afgestemd op de individuele patiënt. Bij sommige patiënten werken we aan het stimuleren van automatische, onbewuste bewegingen terwijl de aandacht wordt afgeleid van het symptoom. Bij anderen focussen we juist op wat er misgaat en trainen we gericht de problematische bewegingspatronen. Welke benadering het beste werkt, verschilt van persoon tot persoon – en vaak combineren we beide strategieën in het behandeltraject.

De kinesitherapeutische behandeling richt zich op

• Bewegingshertraining – het opnieuw aanleren van normale bewegingspatronen via functionele oefeningen, afgestemd op wat bij jou het beste werkt
• Activiteitendosering – leren om activiteiten gelijkmatig te verdelen, zodat je niet te veel doet op goede dagen en te weinig op slechte dagen
• Herstel van vertrouwen – stap voor stap weer vertrouwen opbouwen in je eigen lichaam en bewegingen
• Gebruik van ritme en feedback – ritmische bewegingen (zoals bewegen op muziek) kunnen helpen om abnormale bewegingspatronen te doorbreken
• Kwaliteit boven kwantiteit – de nadruk ligt op het correct uitvoeren van bewegingen, niet op het aantal herhalingen
• Educatie en zelfmanagement – je leert je klachten beter begrijpen en krijgt tools om zelf actief bij te dragen aan je herstel

Een multidisciplinaire aanpak: de sleutel tot succes

FND vraagt om een brede, multidisciplinaire benadering. Onderzoek toont consequent aan dat de beste resultaten worden behaald wanneer kinesitherapie wordt gecombineerd met psychologische begeleiding. Omdat FND begrepen wordt vanuit een biopsychosociaal model, is het essentieel om zowel de lichamelijke als de psychologische component aan te pakken.

De behandeling kent twee belangrijke hoekstenen die elkaar versterken:

• Gerichte kinesitherapie – om je lichamelijke patronen te hertrainen en de controle over je lichaam te herstellen
• Psychologische ondersteuning – om onderliggende psychologische factoren aan te pakken, te leren omgaan met de impact van de klachten op je dagelijks leven en stressregulatie te verbeteren

Goede communicatie en samenwerking tussen je neuroloog, kinesitherapeut, huisarts en psycholoog is essentieel voor een succesvol hersteltraject. Bij KineKracht werken we nauw samen met deze zorgverleners om een geïntegreerd behandelplan te bieden.

Hoe ziet het herstel eruit?

Herstel bij FND verloopt zelden in een rechte lijn. Er zijn goede en minder goede dagen, doorbraken en terugvallen. Dat is normaal en betekent niet dat de behandeling niet werkt. Voor sommige mensen verloopt het herstel relatief snel, voor anderen is het een langer proces.

De prognose is in grote mate afhankelijk van een snelle en correcte diagnose. Hoe eerder FND wordt herkend en de juiste multidisciplinaire behandeling wordt opgestart, hoe beter de kans op volledig herstel. Patiënten die snel na de diagnose starten met een combinatie van kinesitherapie en psychologische begeleiding, boeken doorgaans de beste resultaten.

Factoren die een positieve invloed hebben op het herstel

• Een vroege en correcte diagnose – dit is de belangrijkste voorspeller voor een goed herstel
• Goed begrip van de aandoening – begrijpen wat FND is, is een belangrijk onderdeel van de behandeling
• Een multidisciplinaire aanpak – de combinatie van kinesitherapie en psychologische begeleiding levert de beste resultaten
• Motivatie en actieve deelname aan de therapie
• Een ervaren therapeut die FND begrijpt
• Steun van naasten en een begripvolle omgeving

Wist je dat?

Onderzoek toont aan dat gespecialiseerde kinesitherapie bij FND een verbeteringspercentage van 60 tot 70 procent laat zien. Met een gerichte aanpak die wordt afgestemd op de individuele patiënt – en gecombineerd met psychologische ondersteuning – zijn de resultaten beduidend beter dan bij standaard fysiotherapie alleen.

KineKracht en FND

Bij KineKracht staan we open voor de begeleiding van patiënten met FND. We geloven in een persoonlijke, empathische en wetenschappelijk onderbouwde aanpak. Elke behandeling begint met een grondig gesprek en een uitgebreide evaluatie, zodat we samen met jou een plan op maat kunnen opstellen.

Heb je de diagnose FND gekregen? Of vermoed je dat je klachten hiermee te maken kunnen hebben? Aarzel dan niet om contact met ons op te nemen. Samen bekijken we hoe we je het beste kunnen begeleiden, in samenwerking met je neuroloog, psycholoog en andere zorgverleners.

Meer informatie over FND

Wil je meer weten over FND? Deze betrouwbare bronnen bieden uitgebreide informatie voor patiënten en naasten: neurosymptoms.org (uitgebreide Engelstalige website van neuroloog Jon Stone uit Edinburgh), stichtingfns.nl (Nederlandse patiëntenorganisatie), functioneleneurologischestoornis.nl (FNS Nederland, landelijk kenniscentrum) en fndhope.org (internationale patiëntenorganisatie).

Maak een afspraak bij KineKracht

Maak een afspraak bij KineKracht
Heb je vragen over FND of wil je graag een afspraak maken? Neem gerust contact met ons op. Bij KineKracht in Waregem staan we klaar om je te begeleiden op jouw tempo, met begrip en deskundigheid.

Maak een afspraak via onze website of neem contact op voor meer informatie.